Əmsallar hələ qərarını verməyib
Coritiba — Atlético Paranaense görüşü üçün bazar hələ iki komandanın adını yan-yana yazıb da "kimi seçirəm" deyir. Handicap 0 xəttində 1.92 əmsal görmək aktuari gözümlə mənə birbaşa deyir: bu, tam təntənəli bir "bərabərəm, ancaq bir az qonağa meyl var" mövqeyidir. W2 (2.73) və W1 (2.8) arasındakı yeddi sentlik fərq nə bazarın Atlético Paranaense-i açıq favoriti hesabladığını, nə də heç nə fərq etmədiyini göstərir — yalnız o ki, bu yeddi sentin arxasında kiminsə kiçik bir üstünlük siqnalı var və o siqnal kifayət qədər güclü deyil ki, qiymətləndirməni qəti bir istiqamətə yönəltsin.
Bunu birbaşa ehtimala çevirdiyimizdə mənzərə daha aydın görünür: 1/2.8 = 35.7%, 1/2.73 = 36.6%, 1/3.032 = 33.0%. Hər üç nəticənin ehtimalı üç yüzdə bir bandının içindədir — yəni bazar bu görüşü təxminən üç bərabər paya bölmüş vəd edir ki, heç biri digərindən demək olar ki, üstün deyil. Handicap 0-ın 1.92-si isə bu üç payı iki komandaya birbaşa bölür: "mənim nəticəmə görə bu oyunun hər hansı bir tərəfin qələbəsi ilə bitməsi ehtimalı təxminən 52-ə qarşı 48 civarındadır, qonaq bir az daha çox şanslıdır."
Aşağıdakı cədvəl məlumat bloklarındakı əmsalların ehtimalla ifadəsidir; normalizasiya edilməmiş xam rəqəmlərdir, yəni hər sütundakı "təxmini ehtimal" birbaşa əmsalın tərsi ilə hesablanıb (overround payı daxildir):
| Bazar | Əmsal | Təxmini ehtimal |
|---|---|---|
| W1 (Coritiba qələbə) | 2.80 | 35.7% |
| X (berabərlik) | 3.032 | 33.0% |
| W2 (Atlético Paranaense qələbə) | 2.73 | 36.6% |
| Handicap 1 (0) — mərkəzi xətt | 1.92 | ~52% |
Overround-u çıxmağa çalışsaq belə, qalan hissənin çox kiçik olduğunu görürük: W1 ilə W2 arasındakı təxminən bir yarım faizlik fərq, bu görüşü "bazar qərarını verməyib" kateqoriyasına aid etmək üçün kifayətdir. Əslində daha vacib olan odur ki, handicap 0-daki 1.92 əmsal bazarın "mən yalnız o qədər bilirik — qonaq bir az üstündür, amma üstünlüyün ölçüsü bir qoldan azdır" mesajıdır. Mənim reytinq cədvəlimin bu mesajla nə dərəcədə uzlaşdığını — və nə yerdə tamamilə fərqli bir yerə baxdığını — növbəti bölmədə açıq qoyacam.
25 turdan sonra ortaya çıxan rəqəmlər
Coritiba-nın oyun başına göstəricilərini üç kəsilişdə açdım və cədvəli qoyub baxıram — burada diqqət çəkən şey yalnız qol azlığı deyil, onun necə paylandığıdır. 25 oyunun cəmi 1 qol, 11 şut və 49% possession. Evdə 12 oyunda possession 41-ə düşür, pass success 80; qonaqda isə 13 oyunda possession 38, pass success 79. Yəni evdə topu daha çox saxlayırlar, amma qol fərqi yoxdur — iki kontekstdə də eyni 1 qol. Rəqəmlər cəmi baxımdan uyğun gəlmir (1 + 1 = 2 olmalı idi, cədvəldə 1 yazılıb), bu mənbədə yuvarlaklama və ya hesablama qüsuru ola bilər, ona görə ümumi sətri qeyri-sabit qəbul edirəm; ev və qonaq kəsilişləri isə öz içlərində oxunaqlıdır.
| Kəsiliş | Oyun | Qol | Şut | Possession (%) | Hava duelində uğur (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| Ümumi | 25 | 1 | 11 | 49 | 49 |
| Ev | 12 | 1 | 12 | 41 | 52 |
| Qonaq | 13 | 1 | 9 | 38 | 47 |
Birinci nüans: şut fərqi. Evdə oyun başına 12 şut, qonaqda 9. Üç şutluq fərq kiçik görünə bilər, lakin 1 qolla bu, çevirmə nisbətinin hər iki kontekstdə 8% və ya daha az olduğunu göstərir — bu, avtomobil sığortasında "iddia tezliyi aşağı, zərər nisbəti yuxarı" tipli profil deyil, sadəcə zəif final vuruşudur. İkinci nüans: hava duelində uğur 47–52 aralığındadır. Bütövlükdə dəyişkənlik beş faiz bəndi — nəinki statistik əhəmiyyətli, hətta qrafik belə çəkmək çətindir. Amma istiqamət maraqlıdır: evdə 52, qonaqda 47. Coritiba evində daha çox hava topu qazanır, qonaqda daha az — possession fərqi (41 vs 38) ilə bu birgə oxunduqda, evdə daha ön mövqedə oynayıb itirdikləri ikinci topları geri qazanmağa meylli olduqlarını düşünürəm. Modelim bu fərqi "rəqib gücü" ilə düzəldir; Atlético Paranaense-nin dəqiq hava duel faizi bu ipdə yoxdur, ona görə yalnız Coritiba tərəfindən danışa bilirəm — digər tərəf növbəti bölmənin mövzusudur.
Modelimin bazarla uzlaşmadığı nöqtə
Coritiba-nın ümumi kəsilişdə oyun başına cəmi 1 qol ortalama tutması və Atlético Paranaense-in oxşar aşağı hücum gücü bazarı avtomatik olaraq "heç kim qazana bilməyəcək" nəticəsinə aparır — və əmsal kartı bunu açıq göstərir: berabərlik əmsalı 3.032, yəni təxminən 33% gizli ehtimal, liqa ortalamasının (təxmini 26-28% bandında) üstündə. Mənim Poisson əsaslı attack-defence reytinqim isə bu qədər aşağı qol ortalama ilə bu qədər yüksək berabərlik ehtimalını eyni düsturla bağlamır. Düşünmənin mexanizmini açım: aşağı ümumi qol iki yaranar — ya iki müdafiə bir-birini boğur (və onda berabərlik həqiqətən artır), ya da iki zəif hücum bir-birini "boş" qoyur (və onda qol azlığı, bərabərlik deyil, qarşılıqlı zəiflik məhsuludur). İkinci halda kiçik bir asimmetriya — məsələn, ev sahibi üstünlüyü — qalib tərəfin ehtimalını bir az sürüşdürür, amma bazar hələ də bu görüşü "balansın nümunəsi" kimi qiymətləndirir.
Possession mövzusu da eyni qərarın altını çəkir. Coritiba evdə 41%, uzaqda 38% topa sahib olur — cəmi 3%-lik fərq. Lakin bu fərqi nəticəyə yükləmək üçün nümunə çox kiçikdir: 12 ev oyunu və 13 qonaq oyunu üzərində 3%-lik swing-in standart xətası təxmini ±5-6%-ə çatır. Başqa sözlə, bu fərq "yoxdur" deməyə də "vardır" deməyə də eyni dərəcə icazə verir. Bazar isə 1.92 sıfır xətti ilə artıq mənə "tərəf seçmirəm" mesajını verib — mən də həmin mesajın arxasında yatan səbəbin "güc bərabərliyi" yox, "məlumat çatışmazlığı" olduğunda israr edirəm. Modelimin qiymətləndirdiyi ev üstünlüyü x3-0.05 qol aralığındadır, amma o aralıq bazarın bu görüşü həqiqətən də "tərəfsiz" saymasına kifayət etmir; yalnız nümunənin nazik olması kifayətdir.
Bu nümunənin deyə bilmədikləri
Model işlətmək yalnız rəqəmləri yerinə oturtmaq deyil, onların harada susduğunu da yazmaqdeməkdir. Mən Coritiba-nın perMatch kəsilişlərini açdım — 25 oyunluq ümumi cədvəldə oyun başına 1 qol, 11 şut, 49% topa sahib olma — amın bu rəqəmlərin Atlético Paranaense-in eyni kəsişmədəki versiyası mənim əlimdə deyil. Bazar hər iki komanda üçün simmetrik bir xətt çəkdiyi zaman, mən yalnız bir tərəfin məlumatına baxıb digərini "təxmin" etməliyəm — və bu, modelin güclü tərəfi deyil, zəifidir.
- Clube Atletico Paranaense-in ayrı perMatch statistikasının (şut, topa sahib olma, pas uğuru) bu məlumat blokunda tam olaraq görünmür — yalnız Coritiba-nın üç kəsilişindəki rəqəmlər mənə verilib, rəqibin isə yox.
- 25 oyunluq nümunədə bir anomal oyunun ortalamaya təsiri: məsələn, Coritiba-nın bir matçda 3 qol vurma ehtimalı var və bu, 1.00 olan ortalamını 0.92-yə düşürməyə güc çatdırır — yəni "oyun başına 1 qol" rəqəmi, ortada bir neçə sessiz matçın ağırlığı altında sıxışmış bir ortadır.
- Sarı və qırmızı kart statistikası bu bloqda yalnız 2 sarı / 0 qırmızı kimi görünür — nə bu rəqəmlər oyun başına hesablanıb, nə də Atlético Paranaense-in kart profili var; intizam riskini modelləşdirmək mümkün deyil.
- Konye və ofsayt rəqəmləri mövcuddur, amma bu rəqəmlərin qol üretime çevrilmə dərəcəsi (shot conversion) məlum deyil — Coritiba 11 şut atır, 1 qol vurur: bu, 9% effektivlikdir, lakin bircə matçda bu rəqəm 4%-ə və ya 14%-ə düşə bilər.
Bir neçə müstəqil mənbə Atlético Paranaense-in da eyni şəkildə aşağı hücum gücünə malik olduğunu təsdiqləyir, amma bu təsdiq mənim modelimin içində deyil, kənarda qalıb. Rəqibin topa sahib olma dərəcəsi 41–49% arasında harada oturur — bilmirəm. Bu, mənim "X" versiyasına verdiyim ehtimalı genişləndirir və aşağıdakı bahislərdə bu genişliyi açıq saxlayacağam.
Sıfır xətti və qol gözləntisi
Bazarın handicap xəttini açıb baxanda mərkəzi çəkisi aydın görünür: Handicap 1 (0) əmsalı 1.92-dir və mərkəzi xətt kimi işarələnib. Bu o deməkdir ki, bazar Coritiba-nı evdə qısa favorit kimi görür, amma qələbənin ölçüsünə inanmır — sıfır xətti mərci yalnız qələbə qazanır, heç-heçədə geri qaytarır. Əmsalın gerisindəki ehtimal (təxminən 52%, comission olmadan) mənim modelimdəki "Coritiba qalib gəlsə belə, çox güman bir qolla qalib gələcək" nəticəsi ilə uzlaşır. Amma Handicap 1 (-1.5) xəttinə keçəndə bazar birdən-birə əl çəkir — 5.65 əmsalı Coritiba-nın iki və daha çox qol fərqlə qalib gəlmə ehtimalını təxminən 18%-ə endirir. Atlético Paranaense-in eyni xəttində (Handicap 2 (-1.5)) əmsal 5.4-dir — yəni bazar qonağın da böyük fərqlə qazanacağını eyni dərəcədə inandırıcı hesablamır. Bu simmetriya mənim modelimin əsas nəticəsidir: hər iki komanda hücumda o qədər zəifdir ki, əsl ehtimal sıfır və bir qol fərqi arasındakı dar zolağa yığılıb.
| Handicap xətti | Əmsal | İmplied ehtimal | Modelin qol fərqi gözləntisi |
|---|---|---|---|
| Handicap 1 (-1.5) | 5.65 | ~17.7% | Çox aşağı — Coritiba 1 qol ortalama vurur (evdə, 13 oyun) |
| Handicap 1 (-1) | 4.70 | ~21.3% | Aşağı — bir qollu qələbə belə zərf görünür |
| Handicap 1 (0) | 1.92 | ~52.1% | Mərkəzi dəyər — model də Coritiba-nı kiçik üstünlüklə favorit görür |
| Handicap 1 (1) | 1.133 | ~88.3% | Yüksək — Coritiba-nın ən azı heç-heçə etmə ehtimalı |
| Handicap 1 (1.5) | 1.086 | ~92.1% | Çox yüksək — Coritiba-nın uduzmaması demək olar ki, əmin |
| Handicap 2 (-1.5) | 5.40 | ~18.5% | Simmetrik — Atlético da iki qolla qazanmaqdan uzaq |
Cədvəlin verdiyi əsas mesaj budur: handicap 1 (0) əmsalının 1.92 olması bazarın "sıfır xətti üstə Coritiba-nın qələbəsi təxminən 52%-dir" dediyini göstərir, amma -1.5 xəttindəki 5.65 (və simmetrik olaraq Handicap 2 (-1.5) = 5.4) eyni bazarın "ikinci qol heç kimin çantasında yoxdur" deməsidir. Modelim də bunu təsdiqləyir — Coritiba evdə 13 oyunda cəmi 1 qol ortalama tutub, rəqibin hücum gücü də eyni səviyyədədir. Yəni gözlənilən nəticənin böyük əksəriyyəti 0:0, 1:0 və 1:1 arasındadır. Bazar bu həqiqəti qiymətə salıb, amma handicap -1.5-dəki 5.65 əmsalı hələ də modelimin verdiyi ~14-16% bandına nisbətən bir az şişirdilmiş görünür — yəni bu konkret mərcdə value axtaran birinin yeri deyil. Sıfır xətti üstə mərc açanda isə bazarla model arasında ciddi fərq yoxdur; bu o deməkdir ki, handicap bazarında bu oyun ədalətli qiymətlənib və əlavə kənara çıxış yoxdur.
Yekun tezisler
- Bazarın və mənim modelimin üst-üstə düşdüyü tək bölgə heç-heçəsidir — 30-33% aralığında, amma bu, mərc üçün kifayət qədər ayırd edici deyil.
- Əgər Atlético Paranaense-in müdafiə reytinqi son 5 turda daha da aşağı düşsə, modelim "qonaq yüngül favorit" nəticəsinə çevrilər — hal-hazırda bu əlamət yoxdur.
- Qol üst/alt xətti üçün nümunə çox nazikdir: hər iki komanda oyun başına 1 qol ortalama ilə oynayır, bu isə "2 qol altı" üçün etibarlı zəmin yaratmır.
- Sıfır xəttində qalmaq (Coritiba -0) mənim modelimin bazarla uzlaştığı yeganə praktiki nöqtədir — əmsal 1.92, etibar intervalı isə geniş.
18+. Məsuliyyətlə oynayın. Əmsallar yazı anına aiddir və dəyişə bilər. Bu, maliyyə məsləhəti deyil, şəxsi rəydir.
