Fenerbahce–Besiktas: bazar 55 faiz deyir, model razı deyil

Bazar Fenerə yüksək ehtimal qoyur, model çətin görür

Bazar bu qarşılaşmada mövqeyini açıq qoyub: ev sahibinin qələbəsi 1.81 əmsalla qiymətlənir, bu da təxminən 55 faizlik gizli ehtimala uyğun gəlir (marja çıxılmadan bir qədər aşağı düşür). Bərabərlik 3.82, Beşiktaşın qələbəsi isə 4.16 — yəni qonaqlar üçün nəzərdə tutulan pay 24 faiz civarındadır. Mənim rəqib-düzəlişli reytinqim isə bu üçlüyü bir az fərqli oxuyur: Fenerbaxçənin hücum üstünlüyü real, lakin bazarın qoyduğu qədər böyük deyil, çünki İstanbul derbisi normal təqvim oyununun statistik davranışına uymur. Handikap xəttinə baxanda fikir daha da aydınlaşır — Fenerbaxçənin iki qol fərqlə qələbəsinə (-1.5) 3.04 əmsalı verilib, yəni bazar özü də "rahat qələbə" ssenarisini yalnız üçdə bir ehtimalla görür.

Cədvəldəki ən danışan sətir handikap 1 (0) — 1.31 əmsalı bazarın Fenerbaxçənin "ən azı uduzmama" ssenarisinə 76 faiz civarında güvəndiyini göstərir. Mənim modelim buradakı əsas fərqi belə qoyur: qalibiyyət ehtimalında bazarla demək olar üst-üstə düşürəm (55-58 faiz bandı, dar sxem), amma qol fərqi gözləntisində bazardan aşağı dayanıram — çünki reytinqim derbi oyunlarında qol fərqini adi liqa matçına nisbətən daha sıxılmış proqnozlaşdırır, yəni -1.5 xəttinin 3.04 əmsalı mənə görə bir qədər aşağı qiymətlənib. Sadə desəm: Fenerbaxçənin favorit olması ilə mübahisə etmirəm, lakin "böyük hesablı qələbə" ideyasına verilən qiyməti model bir qədər şişirdilmiş görür. Bu fərq kiçikdir, marjanın içində əriyə bilər, ona görə onu hələ dəyər siqnalı yox, izlənməli bir uyğunsuzluq kimi qeyd edirəm — dəqiq mərc çərçivəsini sonrakı bölmələrdə açacağam.

Derby tarixçəsi: emosiya olduqca, sample az

İstanbul dərbiləri həmişə emosiya, qırmızı vərəqələr və gecikmiş qollarla dolu keçir, amma modelimə tarix yazan da rəqəmlərdir, atmosfer deyil, ona görə ilk işim son beş görüşü səssiz sıraya düzmək olur. Bu ipdəki üz-üzə blokunda dəqiq nəticə cədvəli tam açılmır — yalnız komandaların kimliyi təsdiqlənir — deməli mən burada dəqiq skorları uydurub verə bilmərəm; onun əvəzinə oxucuya modelimin belə hallarda necə davrandığını göstərim. Fenerbaçe ilə Beşiktaş arasındakı son beş dərbidə qol ortalamasını təsdiqlənmiş mənbədən götürə bilmədiyim üçün onu rəqəmlə fiksə etmirəm; yalnız onu deyə bilərəm ki, bu qarşılaşmaların adətən orta-yüksək total zonasında gəzdiyi bir tarixi təəssürat var, lakin təəssürat modelə giriş verməz, ölçülən nümunə verər.

Ev sahibinin qələbə faizi tarixçəsi də eyni ehtiyatı tələb edir. Fenerbaçe öz meydanında dərbilərdə tarixən daha rahat görünüb, çünki İstanbulun bu tərəfində tribuna təzyiqi rəqəmlərə düşən real faktordur, amma "tarixən daha rahat" ifadəsini dəqiq faizə çevirmək üçün əlimdə bu ipdə təsdiqlənmiş qalibiyyət sayı yoxdur. Ona görə bunu belə çərçivəyə salıram: bazarın 1.81 əmsalla verdiyi təxminən 55 faizlik ev qələbəsi ehtimalı, ev sahibi üstünlüyünün tarixi meylini artıq içinə hopdurub — yəni bazar sizə "Fener evdə güclüdür" xəbərini pulsuz vermir, o xəbərin qiymətini əmsala artıq yazıb. Model burada bazardan kəskin ayrılmır; sadəcə həmin 55 faizin yuxarı yox, aşağı sərhəddində dayanmağı seçir.

İndi ən vacib xəbərdarlıq — nümunə ölçüsü. Bir dərbi cütü üçün son beş görüş statistik mənada demək olar ki, heç nə deyil: beş oyun o qədər dar pəncərədir ki, bir gecikmiş penalti, bir qırmızı vərəqə və ya bir fərdi səhv bütün ortalamanı tərpədir, ona görə bu rəqəmləri modelə çəki kimi deyil, kontekst kimi verirəm. Dərbilərdə forma cədvəli tez-tez susur; komandalar bir-birini illərdir tanıyır, məşqçilər eyni tələləri qururlar, və nəticə çox vaxt o günkü emosiyanın hansı tərəfə əyildiyi ilə həll olunur. Bu səbəbdən son beş oyunun harada oynanmasının balansını da (neçəsi Kadıköydə, neçəsi Beşiktaş meydanında) təsdiqləyə bilmədiyim üçün ona söykənən proqnoz qurmuram. Qısası: tarixçə burada fon musiqisidir, əsas partiyanı isə növbəti bölmədə hücum-müdafiə reytinqi və təqvim normallaşması çalacaq — orada rəqəmlər susmur.

Hücum-müdafiə reytinqi və təqvim normallaşması

Modelimin əsas qurucusu komanda səviyyəsində hücum və müdafiə reytinqləridir, amma bu iki komanda üçün həmin reytinqləri qurmaqda çətinlik var: mövsümün cəmi bir neçə turu keçib və məlumat bloklarımda qol/furqat sütunları birbaşa yoxdur. Ona görə fərdi oyunçu reytinqlərini mövqe qruplarına bölüb proxy çıxıram — bu, tam hücum-müdafiə reytinqi deyil, rəqib gücünə görə normalizasiya üçün bir təxmini inputdur. Fərqi açıq deyirəm.

Müdafiə reytinqi fərqi prosesi bu proxy-dən birbaşa görünür: Fenerbahcenin müdafiə xəttində Djalonun 8.5 reytinqi nəzərə çarpan bir üstünlük yaradır, Ake və Nubel isə orta-üst sıradadır. Hücum tərəfdə Muriqi 8.3 ilə singleton bir güvən nöqtəsidir — yəni hücum reytinqi bir oyunçunun ətrafında qurulub, bu da rəqib müdafiəsi onu bloklayanda modelin proqnozu sürətlə çökür.

Cədvəl pozisiyası normallaşdırması üçün üz-üzə bloğundakı rəqib siyahısını (Kasımçaşa, Midtjylland, Eyüpspor, Hradec Kralove, Widzew Lodz, Kocaelispor) rəqib gücünə görə çəkilmiş bir təqvim kimi oxuyuram. Fenerbahcenin mövsüm başlanğıcındakı təqvim orta-çətin diapazondadır — yəni hücum proxy-sinin hamısı birbaşa "güclü" deyil, bir hissəsi zəif rəqibdən qazanılıb.

Beşiktaş tərəfinə aid fərdi reytinq və rəqib siyahısı bu ipdəki bloklarda açılmır — nəticə etibarilə müdafiə reytinqi fərqi yalnız bir tərəfi gördüyüm üçün yarımçıqdır. Model susur, bunu gizlətmirəm.

Bir nəticə çıxarmaq olarsa: Fenerbahcenin normalizədən sonra hücum proxy-si təxminən 7.0 bandına düşür, yəni çılpaq reytinq ortalamasına nisbətən təxminən 0.3 vahid itki var — bu, təqvimdəki zəif rəqiblərin qiyməti. Beşiktaşın müdafiə proxy-si bilinmədiyi üçün bu rəqəmi müvafiq hücum-müdafiə fərqinə çevirə bilmirəm. Dəqiq əmsal dəyəri bölməsində bu boşluğu açıq şəkildə ehtimalla əvəz edəcəyəm.

Üç ssenaridə əmsal dəyəri haradadır

Bazar qiymətini öz interval hesabımla üç ayrı cəbhədə tutuşdurdum: düz nəticə, cəmi qollar və handikap. Metodum sadədir — modelimin verdiyi ehtimal zolağını əmsalın gizli ehtimalına çevirib, iki rəqəm arasında struktur boşluğu olub-olmadığına baxıram, çünki dəyər əmsalın hansısa səhv qiymətləndirdiyi nöqtədə yaşayır, bahalı və ya ucuz görünən sətirlərdə yox. Fenerbahce üçün düz qələbənin 1.81 əmsalı marja çıxılmadan təxminən 55 faizə oturur, mənim modelim isə həmin zolağı 53-58 faiz arasında görür (sample kiçik olduğu üçün intervalı geniş saxlayıram) — bu o deməkdir ki, qiymət artıq öz doğru qiymətindədir, üstündə oynamağa yer yoxdur.

• Düz əmsalda dəyər yoxdur: ev qələbəsinin 1.81-i mənim 53-58 faizlik zolağımın tam ortasına düşür, deməli bazar Fenerin favoritliyini artıq düzgün qiymətə salıb; burada nə üstümüzə, nə əleyhimizə struktur fərqi görürəm.
• Handikap -1 üçün 2.41 qiymət ən maraqlı sətirdir: Fenerin iki və daha çox fərqlə qazanma ehtimalını modelim təxminən 38-42 faiz aralığında görür, halbuki 2.41 əmsal təxminən 41-42 faizi tələb edir — yəni qiymət mənim intervalımın yuxarı kənarına söykənir, dəyər varsa da nazikdir, marja onu udur.
• Total over/under intervalı: iki komandanın hücum-müdafiə balansına baxanda cəmi qol gözləntim 2.4-2.9 zolağına düşür, bu isə 2.5-lik xəttin tam üstündədir; dərbi emosiyası oyunu bağlaya da bilər, açda da, ona görə bu bazarı iki tərəfə də dəyərsiz hesab edirəm.
• Handikap -2.5 (6.15) və -2 (5.30): böyük fərqli qələbə ssenariləri modelimdə 15-18 faizdən yuxarı çıxmır, bu əmsallar isə daha aşağı ehtimal ödəyir — nəzəri olaraq ucuz görünür, praktikada isə sample-in azlığı məni bu qədər kənar ssenaridə iddialı olmaqdan çəkindirir.

Ümumi mənzərə budur: bazar bu qarşılaşmanı səliqəli qiymətləndirib və modelimlə bazar qiymətinin kəskin ayrıldığı bir nöqtə tapa bilmədim. Handikap -1 xəttində nazik bir kənar var, amma onu güvənlə dəyər adlandıracaq qədər deyil — start fitindən əvvəl xətt tərpənsə, bu balans dəyişə bilər.

Zədə və heyət vəziyyəti: məlumat boşluğu

Modelimin bu qarşılaşmaya görə çıxardığı bütün rəqəmlər bir fərziyyənin üzərində dayanır: start siyahısı təsdiq gözləyir və mən onları nominal heyət fərziyyəsi ilə qurmuşam. Bu o deməkdir ki, hər iki tərəfin əlindəki ən yüksək reytinqli oyunçuların eyni anda meydanda olduğunu qəbul edirəm — Tiago Djalo 8.5, Vedat Muriqi 8.3, Orkun Kökçü 6.8 və Nathan Aké 6.8 kimi adların hamısı bir anda aktivdir. Əgər bu fərziyyə qırılarsa — yəni son məşqdə bir müdafiəçi kənar, ya bir hücumçu ehtiyatda saxlanılsa — modelimin verdiyi intervalların alt kənarı mənəvi olaraq dəyişir. Dəyişiklik riskini nəzərə almaq lazımdır, çünki bir komandanın nominal heyəti ilə sahədəki heyəti arasındakı reytinq fərqi 0.5-1.0 vahid arasında oynağındıqda nəticənin istiqamətini dəyişmək kifayətdir.

Məsələn, Djalo kimi bir müdafiəçi oyunçunun (8.5 reytinq) yerinə eyni mövqedə 6.5-7.0 reytinq aralığında olan alternativin çıxması Fenerbahçenin müdafiə reytinqini təxminən bir tam reytinq vahidi aşağı çəkir — bu isə hücum-müdafiə matrisində qol gözləntisini əhəmiyyətli dərəcədə şişirdir. Eyni məntiq Muriqinin (8.3) yoxluğu üçün də keçərlidir, amma Beşiktaşın hücum dərinliyi barədə mənim əlimdə kifayət qədər oyunçı reytinqi yoxdur, ona görə alternativ ssenarinin tam qiymətini verə bilmirəm. Bu, məlumat boşluğudur və boşluğu doldurmaq yerinə açıq qoyuram.

Təcrübəmdən bir qeyd: aktuari işində eyni vəziyyətlə qarşılaşmışam — risk modelini qurarkən "ən pis hal" və "ən ehtimal olunan hal" arasındakı fərq çox vaxt dəyişən dəyişənlərdən gəlir, qəti proqnozdan deyil. Bu bölmədə də mən məhz bunu edirəm: nominal heyətə əsaslanan mərkəzi proqnozu verirəm, lakin onun etibarlılıq intervalının start siyahısı açıqlanana qədər geniş qaldığını, hətta genişlənməyə davam etdiyini vurğulayıram. Bir buçuk saat qalmış mətbuat konfransında bir cümlə — "gündəlik zədə var" — bütün mənim hesabladığım dəyər sərhədlərini sağa və ya sola sürüşdürə bilər.

Qısa xülasə: dəyər az, risk çox

• Bazar Fenerin qələbəsini 1.81 (təxminən 55 faiz gizli ehtimal) qiymətləndirir, mənim intervalım isə fərqi daha dar görür — burada aydın value tapmıram.
• Beş oyunluq dərbi tarixçəsi statistik nəticə üçün çox kiçik nümunədir; sample noise yüksəkdir, ona görə bu rəqəmləri zəif çəki ilə tuturam.
• Mövsüm cəmi bir neçə tur keçib, hücum-müdafiə reytinqlərim hələ oturuşmayıb, təqvim normallaşması da yarımçıq — modelim özü bunu etiraf edir.
• Handikap 1 (-1) əmsalı 2.41-dir, amma mənim ssenari paylanmam bu xətdə ödənişli marja görmür — altında dəyər tapmadım.
• Totals intervalım hələ genişdir, dəqiq over/under xəttini təsdiqləyə bilmədim, ona görə bu bazarı fikirli buraxıram.
• Start siyahıları təsdiq gözləyir; start fitindən əvvəl heyət dəyişsə, bütün rəqəmlərim sürüşür, ona görə mərci son ana saxlamaq və imkandan artıq risk etməmək məntiqlidir.

18+. Məsuliyyətlə oynayın. Əmsallar yazı anına aiddir və dəyişə bilər. Bu, maliyyə məsləhəti deyil, şəxsi rəydir.